Thứ Sáu, 5 tháng 8, 2022

20220806. TRƯỢT TỐT NGHIỆP VÌ... NGỦ QUÊN TRONG PHÒNG THI !

ĐIỂM BÁO MẠNG


THÍ SINH TRƯỢT TỐT NGHIỆP DO NGỦ QUÊN: CÀ MAU RÚT KINH NGHIỆM 

2 CÁN BỘ COI THI

VIỆT DŨNG/GDVN 5-8-2022

GDVN- Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau đã ký văn bản báo cáo về vụ việc thí sinh bị 0 điểm vì ngủ quên ở điểm thi trường THPT chuyên Phan Ngọc Hiển.

TIN LIÊN QUAN

Ngày 4/8/2022, ông Nguyễn Thanh Luận – Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau đã ký báo cáo số 2188/BC-SGDĐT, về báo cáo việc thí sinh bị điểm 0 vì ngủ quên trong phòng thi trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông tỉnh Cà Mau năm 2022.

Theo đó, cùng ngày, Sở này đã tổ chức họp gồm các thành viên có liên quan đến vụ việc như trưởng điểm thi, hai cán bộ coi thi…Sau khi ý kiến phát biểu của trưởng điểm thi, tường trình của hai cán bộ coi thi, các thành viên khác tham dự cuộc họp, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau đưa ra tóm tắt sự việc như sau:

Thí sinh H.N.T. là học sinh lớp 12 của Trường trung học phổ thông chuyên Phan Ngọc Hiển, thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau tham dự kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2022 tại điểm thi số 1 ở Trường trung học phổ thông chuyên Phan Ngọc Hiển.

Ở buổi thi môn tiếng Anh vào chiều ngày 8/7, em dự thi ở phòng thi số 0121, có mặt ở phòng thi đúng thời gian quy định, thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình theo sự hướng dẫn của hai cán bộ coi thi.

Tuy nhiên, sau khi nhận đề và tiến hành làm bài thi, thí sinh T. lại không tô vào ô trả lời của Phiếu trả lời trắc nghiệm (Phiếu làm bài thi), mà chỉ làm nháp bằng cách khoanh vào câu hỏi trong đề thi.

Thí sinh trượt tốt nghiệp do ngủ quên: Cà Mau rút kinh nghiệm 2 cán bộ coi thi ảnh 1

Trường trung học phổ thông chuyên Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau (ảnh minh họa: Báo CAND)

Khi có hiệu lệnh hết giờ làm bài, cán bộ coi thi 1 yêu cầu tất cả các thí sinh phải ngừng làm bài ngay, và tiến hành thu bài thi. Đến lúc thu bài, thì cán bộ coi thi 1 nhận Phiếu trả lời trắc nghiệm của thí sinh T.chưa tô câu trả lời nào (chỉ ghi thông tin cá nhân ở phần trên, tô số báo danh và mã đề thi).

Cán bộ coi thi 1 có thắc mắc sao thí sinh không tô câu nào. Lúc này thí sinh mới đặt vấn đề xin thêm thời gian để tô một số câu đã làm nháp trên đề thi, cán bộ coi thi không đồng ý do đã hết giờ làm bài. Nếu đồng ý cho thêm thời gian thì sẽ vi phạm Quy chế thi, cán bộ coi thi đã thực hiện đúng quy định về thu bài thi (không thu lại đề thi, giấy nháp đối với các bài thi độc lập Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ).

Theo thí sinh trình bày với cán bộ coi thi, thí sinh đã làm bài vào đề thi, nhưng chưa tô. Em mệt quá, ngủ tại phòng thi lúc nào không hay, cho đến khi cán bộ coi thi gọi tên để thu bài thi thì em mới tỉnh lại.

Qua tường trình của hai cán bộ coi thi, trong quá trình coi thi đã thực hiện đúng quy định tại điểm đ, khoản 2 điều 22 của Quy chế thi, trong đó có nội dung cán bộ coi thi không được đứng gần thí sinh, giúp đỡ thí sinh làm bài dưới bất kỳ hình thức nào, chỉ được trả lời công khai tại phòng thi các câu hỏi của thí sinh trong phạm vi quy định.

Hai cán bộ coi thi đã bao quát, quan sát thấy tất cả các thí sinh đều tập trung làm bài, trong đó có thí sinh T. cũng tập trung làm bài. Khi thời gian coi thi dần trôi về cuối, có vài em úp mặt xuống bàn, hai cán bộ coi thi cứ ngỡ các em đã làm bài thi xong, chờ hết giờ nộp bài hoặc là đang suy nghĩ làm bài.

Cán bộ coi thi thực hiện đúng quy định về việc nhắc thí sinh trong phòng thi. Khi giờ làm bài còn 15 phút, yêu cầu tất cả thí sinh cần kiểm tra lại bài thi. Thí sinh nào tô ngoài giấy nháp thì tô ngay vào Phiếu trả lời trắc nghiệm…

Đến khi thời gian làm bài còn 5 phút, cán bộ coi thi tiếp tục nhắc nhở lần hai, để thí sinh kiểm tra lại bài làm, thông tin cá nhân.

Căn cứ vào các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tường trình của Trưởng điểm thi, hai cán bộ coi thi và ý kiến phát biểu của các thành viên tham dự cuộc họp ngày 4/8, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau báo cáo: Việc thí sinh ngủ quên tại phòng thi là có.

Hai cán bộ coi thi đã thực hiện đúng nhiệm vụ được Trưởng điểm thi phân công theo Quy chế thi và các văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong quá trình coi thi, hai cán bộ coi thi đã chưa bao quát tốt phòng thi, nên chậm phát hiện việc thí sinh ngủ quên trong phòng thi (vì nghĩ là thí sinh đã làm bài xong, hoặc gục đầu xuống bàn để suy nghĩ làm bài). Ngoài ra, hai cán bộ coi thi còn thiếu kỹ năng trong xử lý tình huống.

Trưởng điểm thi có một phần trách nhiệm vì sự việc xảy ra tại điểm thi do bản thân phụ trách.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau đề nghị Trưởng điểm thi, hai cán bộ coi thi và các thành viên trong Hội đồng thi nghiêm túc rút kinh nghiệm, xem đây là bài học sâu sắc trong công tác coi thi, tránh để lặp lại sự việc tương tự ở những lần sau.

Việt Dũng
VỤ THÍ SINH NGỦ QUÊN TRONG PHÒNG THI: CÀ MAU KẾT LUẬN LÀ 
'BÀI HỌC SÂU SẮC'
GD/VNN 5-8-2022
Có sự việc thí sinh ngủ quên, tuy nhiên cán bộ coi thi đã làm đúng quy chế. Cà Mau cho rằng 2 cán bộ coi thi và các thành viên Hội đồng thi cần nghiêm túc rút kinh nghiệm, xem đây là bài học sâu sắc...

Đó là kết luận trong báo cáo của Sở GD-ĐT Cà Mau về sự việc thí sinh bị 0 điểm môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua.

Theo đó, sau cuộc họp đối với các bên liên quan về sự việc sáng nay (4/8), Sở GD-ĐT Cà Mau thông tin về sự việc như sau:

Ở buổi thi môn tiếng Anh (chiều 8/7), thí sinh T, học sinh Trường THPT chuyên Phan Ngọc Hiển có mặt tại phòng thi đúng thời gian quy định và thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo hướng dẫn của hai cán bộ coi thi. Phòng thi này do bà L.T.T.T, giáo viên Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai làm nhiệm vụ cán bộ coi thi 1 và ông T.T.N, giáo viên Trường THPT Phan Ngọc Hiển làm cán bộ coi thi 2.

Sau khi nhận đề và tiến hành làm bài, T. không tô vào ô trả lời của phiếu trả lời trắc nghiệm (phiếu làm bài thi) mà chỉ làm nháp bằng cách khoanh vào câu hỏi trong đề thi.

Khi có hiệu lệnh hết giờ làm bài, cán bộ coi thi 1 yêu cầu tất cả các thí sinh phải ngừng làm bài ngay và tiến hành thu bài thi. Khi thu bài, cán bộ coi thi 1 nhận thấy Phiếu trả lời trắc nghiệm của T. chưa tô câu trả lời nào (chỉ ghi thông tin cá nhân ở phần trên và tô số báo danh, mã đề thi).

Cán bộ coi thi 1 thắc mắc thì thí sinh mới đặt vấn đề xin thêm thời gian để tô một số câu đã làm nháp trên đề thi. Tuy nhiên, cán bộ coi thi không đồng ý do đã hết thời gian làm bài, nếu đồng ý cho thêm thời gian sẽ vi phạm Quy chế thi; cán bộ coi thi đã thực hiện đúng quy định về thu bài thi.

Theo thí sinh trình bày với cán bộ coi thi, thí sinh đã làm bài thi vào đề thi nhưng chưa tô, rồi em mệt quá ngủ tại phòng thi lúc nào không hay, cho đến khi cán bộ coi thi gọi tên để thu bài em mới tỉnh lại.

Qua tường trình của hai cán bộ coi thi, trong quá trình coi thi đã thực hiện đúng quy định tại điểm d khoản 2 Điều 22 Quy chế thi: “...trong giờ làm bài, một cán bộ coi thi bao quát từ đầu đến cuối phòng thi, cán bộ coi thi còn lại bao quát từ cuối phòng đến đầu phòng cho đến hết giờ thi; cán bộ coi thi không được đứng gần thí sinh, giúp đỡ thí sinh làm bài thi dưới bất kỳ hình thức nào; chỉ được trả lời công khai tại phòng thi các câu hỏi của thí sinh trong phạm vi quy định”.

Hai cán bộ coi thi đã bao quát và quan sát thấy tất cả thí sinh đều tập trung làm bài, trong đó có thí sinh T. cũng tập trung làm. Khi thời gian coi thi trôi dần về cuối, có vài em úp mặt xuống bàn, hai cán bộ coi thi cứ nghĩ là các em đã làm bài thi xong, chờ hết giờ nộp bài thi hoặc đang suy nghĩ để làm bài.

Cán bộ coi thi thực hiện đúng quy định về việc nhắc thi sinh trong phòng thi khi thời gian làm bài còn 15 phút, yêu cầu tất cả thí sinh cần kiểm tra lại bài... Đến khi thời gian làm bài còn 5 phút, cán bộ coi thi tiếp tục nhắc lần hai để thí sinh kiểm tra lại.

THƯ GỬI BỘ TRƯỞNG BỘ GIÁO DỤC-ĐÀO TẠO

MẠC VĂN TRANG/ BVN 5-8-2022

KÍNH GỬI BỘ TRƯỞNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Thưa Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn,

Mấy hôm nay tôi không để ý đọc báo chí, hôm nay mới biết tin một em học sinh ở Cà Mau, vì ngủ gục trong giờ thi môn tiếng Anh mà bị 0 điểm, trượt tốt nghiệp THPT.

Là một nhà giáo lâu năm, tôi xin có mấy ý kiến.

1. Em học sinh ngủ gục “như chết” trong lúc thi, hệ trọng, là rơi vào tình trạng căng thẳng tâm lý và thần kinh vượt ngưỡng, không sao cưỡng nổi.

Tôi nhớ chuyện Đội Du kích đi phục kích từ đêm, định tờ mờ sáng, sẽ xông lên diệt mấy “thằng Tây” đi tuần, nhưng trinh sát báo toán lính Tây khá đông, phải rút êm…

Đội du kích về thấy thiếu một người. Sau tìm ra anh này ôm mã tấu, đầu gối lên bờ ruộng, nằm trong ruộng lúa, ngủ say như chết, đỉa bám đầy người…

Kể chuyện này để thấy cơn ngủ gục “như chết” là bất khả kháng của ý thức, không do “chủ quan” nên không có lỗi.

2. Lỗi là ở 2 giám thị trong phòng thi và mấy người bạn ngồi gần, sao có thể VÔ CẢM, VÔ TRÁCH NHIỆM đến như vậy? Thật đáng buồn cho tình người, chứ chưa nói đến tình thầy trò, bè bạn! Nếu ngủ chừng 5-10 phút, được đánh thức, học sinh sẽ tỉnh ngủ, làm bài thi…

3. Khẩu hiệu từ những năm 1960: “Tất cả vì học sinh thân yêu”, nay cũng nên nhớ lại.

Xin kiến nghị với Bộ trưởng:

Có thể xét học bạ, nếu học sinh này giỏi thật sự thì nên cho điểm đủ điều kiện tốt nghiệp; Cũng có thể cho em thi vấn đáp hoặc viết, cốt đủ điểm tốt nghiệp.

Để cho em trượt tốt nghiệp, lỡ cơ hội học lên, có thể làm hỏng một học sinh.

Trong giáo dục cũng như trong cuộc sống cần tình người mà linh động giải quyết những trường hợp có lợi, chứ chẳng hại gì.

Mong được Bộ trưởng quan tâm ý kiến của tôi.

Trân trọng!

Ghi chú: Tôi đang nghỉ dưỡng ở nơi xa, không đem laptop, không gửi thư này đến Bộ trưởng bằng điện thoại của tôi được. Rất mong Quý vị có địa chỉ của Bộ trưởng chuyển giúp. Xin cảm ơn.

M.V.T.

Nguồn: FB Mạc Văn Trang


HÃY ĐÁNH THỨC LÒNG TRẮC ẨN !

NGUYỄN TIẾN TƯỜNG/TD 4-8-2022


Cậu học sinh giỏi ở Cà Mau vì ngủ quên mà không làm bài thi tiếng Anh, dẫn tới bị điểm 0 và trượt tốt nghiệp 12, trong khi các môn khác cậu đều đạt điểm khá giỏi.
Giám thị coi thi đã không đánh thức cậu dậy và nói rằng mình làm đúng “quy chế”. Cá nhân tôi nghĩ rằng “quy chế” chỉ là cái cớ để các giám thị làm vỏ bọc cho sự lạnh lùng vô cảm của mình.
Bởi vì ở nơi khác, những thầy cô khác sẽ sẵn sàng lay cậu học sinh đó dậy. Điều này cũng giống như khi đứng trước một vụ tai nạn, có người bỏ đi nhưng cũng có người sẵn sàng giúp đỡ.
Buồn thay, trong một môi trường thanh tao và không hề hiểm nguy như đường phố, lại có một vài cá nhân sẵn sàng trút bỏ lòng trắc ẩn của mình để mưu cầu sự an toàn.
Nếu nghĩ sâu hơn quy chế, nghĩ về một cậu học trò bị chậm lại trước ngưỡng cửa cuộc đời vì một giấc ngủ, họ sẽ hành động khác. Thậm chí, một ca ngủ miên man giữa lúc quan trọng như vậy có thể là một tình trạng cần can thiệp y tế. Và thứ “quy chế” đó rất có thể tước đoạt đi tính mạng của một con người.
Sẽ có nhiều ý kiến nói rằng cậu bé nên “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, nhưng tôi cũng nghĩ rằng áp lực lều chõng là thứ gì đó thật đáng sợ, từ thế hệ chúng ta cho đến nay vẫn không nhiều thay đổi.
Điều đáng buồn nhất là nó làm cho một số đánh đổi lòng trắc ẩn, đánh đổi phẩm hạnh chỉ để mưu cầu sự an toàn cho mình. Nhưng cũng như đã nói, đây là một chuyện cá biệt.
Và để khẳng định nó là hiện tượng cá biệt, tôi nghĩ Cà Mau và Bộ GD nên cho cậu bé được hưởng một môn thi đặc biệt. Vì rằng trong một kỳ thi tốt nghiệp tỷ lệ đậu toàn quốc luôn vượt quá 97%, việc đánh rớt một học sinh giỏi trong nghịch cảnh đó là hoàn toàn không cần thiết. Cho cậu bé thi lại với đề dự phòng, sẽ không ảnh hưởng đến ai.
Điều quan trọng là nó sẽ giúp cho xã hội lưu giữ niềm tin vào giáo dục. Khi xã hội đầy rẫy sự hiểm nguy và vô cảm, chúng ta luôn ngưỡng vọng giáo dục sẽ là “mảnh đất thiêng” cuối cùng cho điều tốt đẹp nảy mầm. Sẽ luôn có ai đó ngủ quên trong chức sự làm người, nhưng giáo dục là để cùng nhau thức tỉnh.
Giáo dục là để cho tình thương và lòng trắc ẩn luôn luôn hiện hữu!

NTT

VẤN ĐỀ LÀ 'TÍNH HỆ THỐNG'

NGUYỄN PHƯƠNG MAI/TD 5-8-2022


Nếu chỉ có một em học sinh gục mặt xuống bàn mà cán bộ coi thi không hỏi han và tìm hiểu nguyên nhân thì vấn đề là TÍNH CÁ NHÂN. Người giáo viên đó có lẽ hơi thiếu nhân đức.
Tuy nhiên, trong thực tế không hiếm trường hợp nhiều em học sinh trong một lớp cùng gục mặt xuống bàn. Điều này đã từng xảy ra trong nhiều kỳ thi trước đó. Như vậy, vấn đề là TÍNH HỆ THỐNG.
Nếu vấn đề là "tính hệ thống" thì chúng ta có thể cân nhắc các giải pháp có tính toàn diện và khoa học hơn. Ví dụ:
1. THỰC HIỆN MỘT NGHIÊN CỨU CHỈN CHU VỚI CÁC THÔNG SỐ ĐIỀU TRA CỤ THỂ:
- Tỷ lệ bao nhiêu em gục mặt xuống bàn?
- Kỳ thi nào có nhiều em gục mặt xuống bàn nhất?
- Lý do các em gục mặt xuống bàn? Vì bài quá dễ làm xong thì ngủ? Vì bài quá khó bỏ luôn để ngủ? Vì không quan tâm nên ngủ? Vì quá mệt nên ngủ gục? Vì các lý do bệnh lý? ...
- Với các em không gục mặt xuống bàn thì sao? Những lý do trên hoàn toàn có thể xảy ra với nhiều em học sinh khác. Và các em tuy không ngủ nhưng thể hiện bằng các hành động như thừa giấy vẽ voi. Chính bản thân tôi khi thi tốt nghiệp môn tiếng Anh xong còn thừa thời gian đã làm hẳn...một bài thơ, thậm chí tìm cách tuồn câu trả lời cho một cậu bạn mà tôi thầm thương mến.
2. XA VÀ RỘNG HƠN, BỘ GIÁO DỤC CÓ THỂ THỰC HIỆN THƯỜNG XUYÊN HƠN CÁC ĐIỀU TRA LẤY Ý KIẾN CỦA HỌC SINH VỚI CÁC KỲ THI VÀ CHƯƠNG TRÌNH HỌC
Đây là một khâu quan trọng của bất kỳ chu trình thi cử trong bất kỳ hệ thống giáo dục nào nhằm mục đích nâng cao chất lượng đào tạo. Tiêu chuẩn giáo dục không bao giờ được xây dựng mà thiếu tiếng nói dân chủ của học sinh - sinh viên.
Con người không phải là một dụng cụ. Một bạn học sinh- sinh viên tốt nghiệp ra trường không phải là kết quả của một quá trình sản xuất. Quá trình đó là sự tương tác chứ không phải là con đường một chiều như khi ta làm ra một cái điện thoại một cái xe vô tri.
Người học là những đối tượng có lý trí và nhận thức. Chính vì thế, học sinh sinh viên không bao giờ chỉ là "sản phẩm" của một nền giáo dục. Họ còn là những "chủ thể" có khả năng cũng như quyền năng kiến tạo và đổi thay.
3. DỰA VÀO CÁC THÔNG SỐ CỤ THỂ, BỘ CÓ THỂ ĐỀ RA CÁC GIẢI PHÁP MANG TÍNH HỆ THỐNG, VÍ DỤ:
- Nếu nhiều em học sinh mệt mỏi thì phải cân nhắc chú ý các giải pháp về sức khoẻ tâm lý, cân bằng thời lượng ôn thi, cân đối số lượng kiến thức, trao đổi nhắc nhở với phụ huynh, tư vấn cho các em về mục tiêu học và thái độ với cuộc sống...vv.
- Nếu đề thi quá dễ hoặc quá khó thì phải thay đổi. Thật là vô lý khi chúng ta có những kỳ thi mà hầu hết học sinh đều đậu điểm cao, hay những tổng kết mà gần như 100% học sinh là giỏi và xuất sắc. Những kỳ thi mang tính hình thức như vậy không những tốn thời gian, tiền bạc và công sức của xã hội mà còn khiến ta nghi ngờ chính chất lượng của giáo dục. Ai cũng giỏi tức là chả ai giỏi cả.
- Nếu quy tắc phòng thi không đủ bao quát hết tất cả các vấn đề được nêu ra trong số liệu điều tra thì phải thay đổi. Ví dụ, quy tắc cần cho phép tránh các biến cố về sức khoẻ nhưng vẫn đảm bảo tính khách quan của giám thị.
Ở trường nơi tôi dạy chẳng hạn, các giám thị và giảng viên được thông báo trước nếu có sinh viên mắc chứng rối loạn làm ảnh hưởng tới bài thi. Em nào mắc chứng dyslexia (khó đọc) thì được tăng thời gian làm bài. Em nào mắc chứng dễ hoang mang (panic attack) thì có thời gian để bình tâm lại. Tôi từng ngồi bên một em sinh viên và nắm tay em suốt 10 phút để em khóc cho thoả khi em đang thi vấn đáp thì bị cơn sợ hãi tấn công. Em là sinh viên giỏi, bài thi đó được 7.5 điểm.
- Cuối cùng, một giải pháp mang tính hệ thống hơn là cải tiến chế độ thi cử. Ví dụ, tôi luôn cảm thấy băn khoăn khi ngày càng nhiều kỳ thi ở Việt Nam dùng phương pháp trắc nghiệm. Một đồng nghiệp của tôi nói rằng đây là phương pháp của Tây nên mình nên học theo.
Tuy nhiên, đó là Tây cách đây mấy chục năm rồi. Thật không nên lấy hoàng hôn của kẻ khác làm bình mình cho mình. Trắc nghiệm là một cách đánh giá khá máy móc, kiểm tra kiến thức một cách đơn giản, phụ thuộc quá nhiều (25%) vào may rủi. Ở một số trường, nguyên tắc xây dựng đề thi thậm chí yêu cầu giảng viên HẠN CHẾ tối đa các hình thức thi trắc nghiệm, chỉ được dùng trong một số môn nhất định, với liều lượng nhất định, ở một năm học nhất định (thường là năm nhất).
Ngành giáo dục Việt Nam có lẽ bị ảnh hưởng bởi áp lực mọi thứ phải ĐỒNG BỘ, DỄ KIỂM SOÁT, từ sách giáo khoa cho đến các kỳ thi.
Ví dụ, thật vô lý khi môn văn đáng lẽ phải là mảnh đất trù phú của sức sáng tạo thì lại là mồ chôn của những ý tưởng. Bản thân tôi hồi trung học năm nào cũng đoạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi văn, nhưng khi thi đại học thì bị 4 điểm vì bài viết không đúng ý người soạn đề.
Chính vì vậy, một giải pháp mang tính hệ thống hơn là dần dần cải tiến hình thức thi cử bằng các bài luận, các nghiên cứu, các dự án... Cách kiểm tra kiến thức đề cao tính phê bình, sáng tạo, khả năng nghiên cứu, bám sát cuộc sống thực tế và làm việc nhóm... cần trở thành một phần chủ đạo hơn trong phương pháp giáo dục.
Các bạn trẻ sẽ ngủ, sẽ ngáp, sẽ làm việc riêng trong một giờ học không thú vị. Họ cũng sẽ ngủ, ngáp, vẽ voi và làm thơ trong một một kỳ thi xa rời thực tế.
Người giám thị không nhắc thí sinh gục mặt xuống bàn hay em học sinh lớn rồi mà kỳ thi quan trọng thế lại ngủ quên chỉ là một tiểu tiết trong bức tranh bộn bề của giáo dục Việt Nam.
Người giám thị bị chửi sẽ chỉ là con dê tế thần để dân chúng qua cơn thịnh nộ. Những giải pháp dân tuý mang tính xoa dịu dư luận như bắt giám thị giải trình sẽ chỉ là cái băng dán trên vết xước da của một cơ thể mà bản chất có lẽ là đang ốm yếu.

NPM
Người đăng: vào lúc Không có nhận xét nào:

Thứ Năm, 4 tháng 8, 2022

20220805. BÀN VỀ CÁCH THU HÚT NHÂN TÀI

 ĐIỂM BÁO MẠNG


CÓ NÊN SĂN NHÂN TÀI NHƯ THẾ ?

TS NGUYỄN MINH HÒA/ TBKTSG 31-7-2022

(KTSG) – Trước thông tin TPHCM thu hút nhân tài: 19 người vào làm việc, 14 người ra đi, ba năm qua không tuyển thêm được người nào, thực sự tôi không lấy làm lạ vì bản thân đã từng tham gia vào công việc này. Tôi bàn về nó với tư cách là người trong cuộc và kể những câu chuyện rời rạc để mọi người xâu chuỗi lại và tự rút ra kết luận thì tốt hơn.

Trọng dụng người tài của đất nước là con đường bền vững và đi xa nhất. Trong ảnh: Sinh viên chụp hình kỷ yếu tốt nghiệp đại học. Ảnh: THÀNH HOA

Người tài họ là ai?

Chương trình thu hút người tài ở TPHCM và các trường đại học đưa ra từ năm 2005, có lúc sôi động, có lúc trầm lắng, nhưng về cơ bản cho đến nay chưa bao giờ thành công.

Lương, thưởng, nhà ở, môi trường làm việc, quan hệ đa bên, sử dụng kết quả, thái độ trọng thị,… năm nào cũng được đặt ra như một điệp khúc. Không chỉ cơ quan công quyền, một vài trường đại học lớn ở TPHCM có tiếp nhận một số người được coi là tài từ nước ngoài về đầu quân, nhưng rốt cuộc thì cũng lại đường ai nấy đi, số trụ lại chỉ còn 1-2 người và dường như họ cũng chìm nghỉm đâu đó.

Họ là ai thế? Có thể chia làm hai nhóm. Nhóm thứ nhất là một số người Việt Nam có tài ở các trường đại học nước ngoài, nhưng đã nghỉ hưu. Người dẫu có tài nhưng nghỉ hưu và không còn chức vụ gì nữa thì năng lực thực tế bị hạn chế vì họ không có danh nghĩa chính thức mang tính đại diện một thiết chế để mời, bảo lãnh cho đồng nghiệp, tổ chức hợp tác với đối tác theo kiểu hai chiều… Nhóm thứ nhất này dường như không có động lực.

Nhóm thứ hai, tài vừa phải nhưng có khả năng “nói” rất giỏi. Một vài người có chút năng lực, nhưng họ không chơi được với ai, và ngược lại không ai chơi với họ. Họ nhận được đề tài, được đầu tư lớn, nhưng ôm một mình, không chia sẻ quyền lợi và cả kiến thức cho ai, họ tự tỏa sáng một mình…

Nơi nào cần người tài?

TPHCM trải chiếu cạp điều tiếp nhận người tài, nhưng giả sử có người tài thật về thì làm ở đâu? Những người tài năng đặc biệt như thế cần có một môi trường và chế độ làm việc không chỉ rất tốt mà còn phù hợp với công việc và cả cá tính nữa.

Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành Quy Nhơn. Nguồn: icisequynhon.com

Các cấp quản lý hành chính và quản lý nhà nước như phường, quận và các sở cần người tài và người tài đặc biệt? Thực tế ở Đà Nẵng cho thấy hầu hết các thạc sĩ, tiến sĩ học bài bản ở nước ngoài về làm việc ở các cơ quan này một thời gian rồi bỏ việc, chấp nhận đền bù chi phí đào tạo. Công việc ở các đơn vị này không cần đến người có bằng cấp cao, bởi bộ máy ở đó hoạt động theo chức năng, quy chế, quy định có sẵn theo luật định…, một người học trung cấp là đủ hoàn thành tốt công việc ở phường hay quận. Những người có năng lực rất dễ bị quy cho là “phá đám” khi đưa ra những sáng kiến làm thay đổi một quy trình đã có.

Tôi là người hiếm hoi tham gia rất lâu dài, hơn 25 năm, vào hoạt động của thành phố ở hai lĩnh vực khá quan trọng là quy hoạch – kiến trúc và giao thông. Tôi chưa bao giờ thấy một cán bộ cấp phó của lãnh đạo thành phố và cấp sở tranh luận với người đứng đầu. Khi người lãnh đạo cao nhất đã “kết luận” thì coi như đó là pháp lệnh, là đúng. Lãnh đạo phát biểu thì các lãnh đạo sở, ban ngành ghi chép lia lịa, gật đầu tán thành. Nếu có một ai đó được mời tới coi như đại diện giới khoa học thì đó hầu hết là “thợ nói chuyên nghiệp”. Cái họ nói rất đúng nhưng không trúng, đại loại như “nhiều thách thức, lắm cơ hội; hãy biết biến nguy thành cơ; cần huy động tối đa nguồn lực”.

Thực ra điều này đã diễn ra lâu nay cả ở nhiều tỉnh thành khác. Trong những cuộc họp như thế, nếu có chuyên gia nào phản bác trực diện điều sai hoặc đặt vấn đề khác đi là từ đó không mấy khi thấy xuất hiện nữa. Có những điều sai mười mươi, nhưng cấp dưới chỉ than ở bàn nhậu thôi, và khi vị đó bị kỷ luật hay về hưu thì ai cũng nói “biết từ hồi đó”. Cách làm việc như thế liệu có chuyên gia nào hội nhập được?

Nhà tham mưu giỏi không chỉ là người tài ba, nhìn xa trông rộng mà cón có phẩm chất cao quý của nhà “phản biện”. Trong xã hội hiện đại, bên cạnh thị trưởng, hội đồng thành phố bao giờ cũng có hội đồng cố vấn đóng vai trò tham mưu. Bên cạnh Tổng thống Mỹ có hàng chục cố vấn danh tiếng là vậy.

Ngoài ra, có một chuyện cần nói đến, đó là dù anh là người tài nhất thì vẫn có thể bị coi là người ngoài hệ thống (ví dụ Việt kiều, chuyên gia nước ngoài, người ngoài Đảng) và anh cũng phải làm việc trong một tập thể chính danh. Hàng năm anh vẫn phải làm báo cáo công việc, giải trình, cuối năm phải làm bản kiểm điểm cá nhân, phải qua bình bầu để có thể được tiếp tục ký hợp đồng, được tăng lương, nhận thưởng hay không. Và điều khó chịu nhất là các quy định ngặt nghèo, nhiều vô lý khi tiến hành làm thủ tục kết thúc một hợp đồng nghiên cứu. Những thứ đó không hợp với chuyên gia từ bên ngoài hệ thống. Đó là một thực tế.

Chúng ta thiếu người tài nào?

Trước khi mời người tài về thì câu hỏi quan trọng nhất đặt ra là chúng ta đang thiếu loại người tài nào? Đất nước cần ưu tiên thu hút loại người tài nào trước tiên, quan trọng nhất và sử dụng họ ở những lĩnh vực nào? Nếu không xác định đúng được điều này thì công cuộc tìm kiếm người tài vừa mất công, tốn sức, phí của mà lại vô vọng.

Thực sự thì chúng ta không thiếu người tài ở các lĩnh vực cụ thể, nhưng thật sự thiếu những “nhà tổ chức đại tài” có khả năng thu hút những người tài khác, kể cả những người tài hơn mình và khác biệt mình để cùng tham gia cuộc chơi, cùng nhìn về một hướng, cùng nhau thực hiện những chương trình có khả năng đột phá, xoay chuyển cả một lĩnh vực. Chúng ta hãy bắt đầu từ một ví dụ rất điển hình trong khoa học.

GS. Trần Thanh Vân, không hẳn là nhà vật lý xuất sắc nhất thế giới, nhưng theo ý kiến cá nhân tôi, ông là nhà tổ chức khoa học xuất sắc nhất ở Việt Nam hiện nay. Ông đã tổ chức thành công Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành Quy Nhơn (ICISE) nổi tiếng với một cơ ngơi bề thế trên diện tích 20 héc ta, có đầy đủ không gian làm việc cho hàng trăm nhà khoa học. Nơi đây đã tổ chức được 15 lần gặp gỡ Việt Nam thu hút hàng ngàn nhà khoa học nổi tiếng thế giới, rất nhiều trong số họ là những nhà khoa học đoạt giải Nobel và các giải thưởng danh giá trên thế giới. Họ không chỉ tự bỏ mọi chi phí cho mỗi lần đến Quy Nhơn mà còn đóng góp kiến thức, uy tín và cả tài chính cùng GS. Trần Thanh Vân thực hiện dự án của mình.

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam (và nhiều quốc gia nghèo trên thế giới) cần những người có tài năng đặc biệt trong lĩnh vực “tổ chức”. Họ là “nhà tổ chức” thực thụ, tài năng. Họ là những người giỏi chuyên môn, nhưng điều quan trọng nhất là họ có khả năng tập hợp xung quanh mình những người tài, rất tài, và tài năng hơn cả mình nữa, lập thành một ê kíp mạnh.

Ở Việt Nam hiện nay, nhìn đi nhìn lại quả thật có quá ít những người vừa có tầm bao quát đủ rộng vừa có khả năng tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Có người có nhiều ý tưởng hay, nhưng không biết phải làm thế nào hiện thực hóa nó; có người lại chỉ biết thừa hành như là các kỹ thuật viên theo kiểu chỉ đâu đánh đấy mà không biết đầu quân vào đâu.

Một bác sĩ xuất chúng, một chuyên gia công nghệ thông tin siêu hạng, một nghệ sĩ biểu diễn nổi tiếng, một vận động viên thể thao đỉnh cao, thậm chí là một bác học được giải Nobel “đầu quân” cho TPHCM là điều tốt, họ sẽ phát huy trong lĩnh vực hẹp của mình (giả định là mọi chuyện hanh thông) nhưng thực tế cho thấy một bác sĩ giỏi chưa chắc đã làm thay đổi được đơn vị (bệnh viện, khoa) nơi anh ta làm việc, chưa kể hoàn cảnh làm hỏng anh ta, hoặc anh ta làm hỏng cái tổ chức đó. Chính những người được coi là tài năng đơn lẻ ấy rất cần một nhà tổ chức hướng dẫn, dẫn dắt mình để phát huy tài năng.

Nhà tổ chức giỏi là người có khả năng phát kiến ra ý tưởng mới, biết tìm hướng đi cho nó sao đúng quy trình pháp lý, biết bày binh bố trận, biết tìm kiếm nguồn lực tài chính, lôi kéo mọi người phù hợp vào cuộc chơi, biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ các phía (chính quyền, nhà tài trợ, đối tác) đồng thời tổ chức triển khai từ A-Z để hiện thực hóa ý tưởng đó trong thực tế, kể cả việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đôi ở khi một trường đại học, một thành phố, một lĩnh vực hoạt động rộng lớn chỉ cần một vài nhà tổ chức như thế là làm thay đổi hẳn diện mạo, chất lượng hoạt động và sản phẩm đầu ra. Nhà chính trị giỏi lãnh đạo quốc gia, bộ ngành, các thành phố lớn không cần cất công trải chiếu cạp điều đi tìm từng nhà kỹ thuật, nghệ thuật giỏi mà chỉ cần tìm cho được vài “nhà tổ chức giỏi”, khi ấy những nhà tổ chức này sẽ biết làm cách nào để hút người giỏi vào đội mình, còn làm cách nào hút được người tổ chức giỏi như thế lại là một nghệ thuật. Nếu TPHCM thu hút được dăm người như GS. Trần Thanh Vân ở các lĩnh vực như y tế, giáo dục, công nghệ thông tin, công nghiệp công nghệ cao thì tự khắc sẽ hình thành nên mạng lưới những người tài, người có năng lực, những người có khả năng sáng tạo ở các cấp độ khác nhau. Chính vì thế mà trên thế giới những người tài năng trong lĩnh vực tổ chức được coi là “tài năng đặc biệt”, trong vài chục triệu người, vài chục năm mới xuất hiện được vài người. Họ là báu vật của quốc gia là vậy.

Do vậy mà nơi thu nạp người tài năng và đặc biệt trước hết là các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao; còn với cơ quan công quyền thì thường là ở các bộ phận và vị trí đóng vai trò “tham mưu”. Với một quốc gia, cũng như thành phố, bộ phận và cá nhân đảm nhiệm tham mưu đóng một vai trò vô cùng quan trọng, bởi họ là người tham gia vào việc nghiên cứu ban hành các chính sách mới, ra các quyết sách, các quyết định quan trọng liên quan đến quốc kế dân sinh.

Nhìn sang Singapore, chúng ta sẽ thấy các đời lãnh đạo đều thu hút những người cực tài từ các quốc gia khác nhau vào bộ máy tham mưu cho chính phủ (60% thành viên trong bộ máy tham mưu của ông Lý Quang Diệu là người nước ngoài). Ngoài ra chính phủ khuyến khích các trường đại học, các doanh nghiệp thu hút người tài thông qua các chính sách về thu nhập, đào tạo, nhập cư, sở hữu bất động sản,… Những doanh nghiệp phát triển bền vững đều có trong tay vài ba nhà tổ chức giỏi. Họ chính là hạt nhân quyết định sự tồn vong của doanh nghiệp, do vậy họ luôn là hàng hiếm trên thị trường quốc tế và trở thành mục tiêu của hoạt động “săn đầu người”.

Hãy quay trở về với người tài nội địa

Với tất cả kinh nghiệm làm việc trong thể chế này gần 50 năm, tôi cho rằng với các chuyên gia từ bên ngoài thì hãy đưa vào diện cộng tác viên (có nhiều cấp độ), như thế rất dễ ứng xử. Cái quan trọng nhất là hãy “thâm canh” ngay trên mảnh đất của mình. Sao cứ phải cho là người ở đâu đó giỏi hơn người bản địa. Thực tế cho thấy ngay trong một việc (dự án, công trình, đơn vị), nếu được cung cấp đầy đủ điều kiện (thiết bị, công nghệ, cơ chế), chuyên gia Việt Nam làm không kém gì chuyên gia nước ngoài. Trọng dụng người tài của đất nước là con đường bền vững và đi xa nhất; chỉ sử dụng người bên ngoài ở những lĩnh vực quá mới trong những giai đoạn cần thiết.

Việt Nam không thiếu người tài, nhất là trong các đơn vị công lập. Nhưng chính cách thức vận hành và quy chế của bộ máy đã làm cho người tài cùn lụt đi. Cùng một công việc, trách nhiệm như nhau, lương của người Việt chỉ bằng một phần ba đến một phần năm chuyên gia nước ngoài. Nhiều vị là hiệu trưởng, trưởng khoa, giám đốc trung tâm, trưởng ban, giám đốc sở thực tài, nhưng cứ hết nhiệm kỳ (không qua 10 năm) hay đến 60 tuổi là nghỉ cho dù còn sức khỏe, uy tín cao; người trẻ lên chưa kịp trưởng thành thế là lĩnh vực đó suy giảm, thậm chí suy tàn. Chính do cách hành xử như vậy mà một đội ngũ hùng hậu các nhà khoa học sau 60 tuổi, và có xu hướng ngày càng trẻ hóa, đi sang khối các trường tư thục và các công ty tư nhân.

Nguyễn Trãi từng nói rằng “Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau, song hào kiệt đời nào cũng có”, vấn đề là ở chỗ có tìm ra người tài và biết trọng dụng người tài hay không thì cần phải có người thực tài, có con mắt tinh tường và hơn hết là một tấm lòng cầu hiền, bởi “Tuấn kiệt như sao buổi sớm, nhân tài như lá mùa thu”. Nếu không cẩn thận thì chỉ có được “những nhà giả thuật kim” mà thôi.

Theo Michael Nguyễn Minh, Chuyên gia kinh tế, tài chính Singapore thì hàng năm trường đào tạo quản lý uy tín hàng đầu thế giới INSEAD đều có Báo cáo đánh giá mức độ cạnh tranh về nhân tài trên toàn cầu (Global talent competitiveness index) của 134 quốc gia. Theo Báo cáo 2021, Singapore đứng thứ nhất đạt 79,4 điểm, Việt Nam đứng thứ 82, đạt 40,85 điểm, xếp sau các nước trong khu vực như Thái Lan ( thứ 68) Philippines (70) và Indonesia.


Người đăng: vào lúc Không có nhận xét nào:
Đăng ký: Bài đăng (Atom)