Thứ Hai, 1 tháng 2, 2021

20210202. CHUYỆN ÍT BIẾT VỀ NGHỆ SĨ DƯƠNG CẦM ĐẶNG THÁI SƠN

 ĐIỂM BÁO MẠNG

NHÂN TÀI LONG ĐONG
TRÂN VĂN/ Blog VOA/ TD 31-1-2021



Đặng Thái Sơn – Nghệ sĩ dương cầm đầu tiên là dân châu Á đạt giải nhất Cuộc thi Piano quốc tế Frederic Chopin (1980) – vừa từ Canada về Việt Nam để thăm mẹ (Nghệ sĩ Thái Thị Liên) và giới thiệu Tuyển tập Thơ, Họa đầu tiên của cha (Nhà thơ, Nhạc sĩ Đặng Đình Hưng).

Tâm tình của Đặng Thái Sơn về những trải nghiệm của ông với Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cũng như số phận của ông Đặng Đình Hưng khiến nhiều người buộc phải ngẫm nghĩ kỹ hơn, nhiều hơn về thân phận con người dưới lá cờ vẻ vang của đảng! Đặc biệt là khi đảng đang tổ chức đại hội 13 và tiếp tục huyên thuyên về… nhân tài!

***

Từ những tâm tình mới nhất của Đặng Thái Sơn với tờ Tuổi Trẻ, có người như Đào Tuấn, ngậm ngùi viết trên facebook về… Con mèo tam thể của Đặng Thái Sơn. Theo Đào Tuấn, bài phỏng vấn “Tôi không cần đàn bà, không cần đàn ông, chỉ cần một cây đàn” (1) có những chi tiết độc, đắt, và đau…

Năm 1980, khi Đặng Thái Sơn giành Giải Nhất Cuộc thi Piano quốc tế Chopin lần thứ 10 ở Warszawa (Ba Lan), báo Nhân Dân đưa tin bài trong ba ngày liên tiếp. Trang nhất hẳn hoi, đến bây giờ Đặng Thái Sơn vẫn nhớ đó là: “Những bài báo rất chi tiết về tiểu sử, cuộc sống của tôi, đến cả con mèo tam thể trong nhà cũng được nhắc đến, nhưng tuyệt nhiên không có một chữ nào về bố tôi”.

Cha Đặng Thái Sơn là Đặng Đình Hưng – một nạn nhân trong vụ Nhân văn Giai phẩm. Đi chăn bò mấy năm ở nông trường Chí Linh, không được in bất cứ thứ gì suốt 30 năm và đến ngày con trai chơi piano trong chung kết cuộc thi thì ông nhập viện lao vì u phổi “coi như chờ chết”. Năm 1990, khi nhà thơ Đặng Đình Hưng mất, Đặng Thái Sơn nói ông “không dám về” trước dư luận… “Đặng Thái Sơn di tản kiểu mới”.

Năm 1993 khi Đặng Thái Sơn về lần đầu, vẫn hãi: “Lần đó tôi diễn ở Nhà hát lớn Hà Nội. Vừa diễn xong, đi ra cánh gà tôi đã thấy đầy nhà báo. Tôi cứ tưởng họ đợi đó để chúc mừng buổi diễn của tôi nhưng không phải, câu hỏi đầu tiên mà tôi nhận được là: Hiện nay ông đang mang quốc tịch gì?”.

Chủ nghĩa lý lịch vẫn là cái gì đó như một định kiến rất nặng nề. Một người như họ Đặng, tự nhận lựa chọn sống tự do nhưng “không được ảnh hưởng đến ai”, “không thích xung đột, chiến tranh” và không bao giờ phản bội đất nước… cuối cùng mưu cầu hạnh phúc nơi xứ người.

Hôm qua, vang trên hội trường là mấy chữ “nguồn nhân lực”, là trọng dụng nhân tài… như một đột phá. Nhưng làm sao chúng ta giữ được nhân tài nếu cách đối xử khiến 40 năm sau họ vẫn không thể quên được “đến cả con mèo tam thể trong nhà cũng được nhắc đến, nhưng tuyệt nhiên không có một chữ nào về bố”. Làm sao giữ được nếu Olympia về nước cũng chỉ pha trà vì đồng chí này không phải là con đồng chí nào (2)?

***

Thật ra không phải tới bây giờ những người Việt sử dụng facebook mới chia sẻ thông tin, suy nghĩ về thân phận con người dưới lá cờ vẻ vang của… đảng qua những chi tiết liên quan đến Đặng Thái Sơn. Khoảng giữa năm ngoái, họ đã chuyền cho nhau bài “Đặng Thái Sơn và mặt sau tấm huy chương Chopin” mà Son Nguyen đăng trên facebook…

Mình đang nghe André Rieu thì chợt nhớ tới Đặng Thái Sơn, nhớ tới ngày báo chí đất nước thi nhau uôm oạp chuyện anh vợt được cái giải âm nhạc ở Ba Lan, về nước “vinh quy” ở Nhà hát lớn Hà Nội, ngày mà “các cụ” đi xem đều …ngủ cả.

Cũng giống như Ngô Bảo Châu, người Việt được chăm bón, vun trồng ở tận đẩu tận đâu rồi thành quả, về “báo công” cho nhà nước hít hà, phả ra đầy khí quyển những lời hào sảng hết cỡ, đưa tất cả lên đỉnh, tưởng chừng như thế gian này chỉ còn có người Việt; người Việt sẽ làm cho thế giới thăng hoa…

Và rồi nền âm nhạc, toán học ở VN vẫn vậy, vẫn những nốt lặng trầm hùng dai dẳng, vẫn những dấu trừ đều tăm tắp lan tỏa về chân trời…

Xin mời các bạn xem qua về một quá trình “dấm quả” của người Việt:

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1956 tại miền Bắc Việt Nam, nhiều nhà văn, nghệ sĩ đã đứng lên tham gia một phong trào văn học có tên là Trăm hoa đua nở, là chữ dịch từ “Bách gia tranh minh, bách hoa tề phóng”, thời kỳ “trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng” của mao xủ xí.

Ngày đó, rất đông văn nghệ sĩ đã tham gia phong trào này. Nổi tiếng nhất có các ông Phan Khôi – Chủ nhiệm tạp chí Nhân Văn, Trần Duy – Thư ký tòa soạn, Hoàng Cầm, Lê Đạt, Trần Dần, Nguyễn Hữu Đang, Phùng Cung, Phùng Quán, Văn Cao, Nguyễn Tuân, bà Thụy An… Có nhiều trí thức, không phải văn nghệ sĩ, như Đào Duy Anh, Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Trương Tửu cũng tham gia phong trào này và mọi người biết đến nó dưới cái tên là nhóm “Nhân văn Giai phẩm”.

Trong nhóm Nhân văn Giai phẩm có một nhà thơ tên là Đặng Đình Hưng. Ông chính thức làm thơ từ cuối những năm 1950 cho đến khi qua đời, hoạt động nghệ thuật của Đặng Đình Hưng về chữ nghĩa gồm sáu tập thơ, với những vần thơ khó hiểu, rất khác người. Ông còn đuợc biết đến như một kiến trúc sư, nhạc sĩ, hoạ sĩ.

Năm 1957 Đặng Đình Hưng lấy bà Thái Thị Liên, một nhạc sĩ dương cầm (piano) nổi tiếng đương thời. Bà Thái Thị Liên đã có hai đời chồng trước – khi bà ở hải ngoại (Pháp, Tiệp Khắc) và đã có ba người con. Năm 1958, vợ chồng họ Đặng và họ Thái sinh được một cậu con trai, họ đặt tên là Đặng Thái Sơn.

Niềm vui vầy con cái chẳng được bao lâu thì tai họa ập đến. Chính quyền cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Đặng Xuân Khu, Võ Nguyên Giáp đã ra tay dẹp phong trào Trăm hoa đua nở và nhóm Nhân văn Giai phẩm. Nhiều văn nghệ sĩ bị đưa đi nông trường, nặng hơn nữa thì bị khép án, tù tội. Bị xử nặng nhất là bà Thụy An và ông Nguyễn Hữu Đang – quả chanh mọng nước trước và sau cái gọi là cách mạng tháng 8.

Về người quyết định “đánh” Nhân Văn Giai Phẩm, chính thức được nêu danh thì là Xuân Khu và Tố Hĩu. Nhưng theo ông Nguyễn Hữu Đang, người rất thân cận và là quả chanh bị Hồ chí Minh vắt cho kiệt nước trong thời kỳ cộng sản mới cướp được chính quyền thì cho rằng nếu không có sự đồng ý hay cho phép của Hồ chí Minh thì Nhân văn Giai phẩm không thể bị dẹp.

Với một ông chồng là một nhân vật trong Nhân văn Giai phẩm, bị coi là một tay phản động chống đảng, bà Thái Thị Liên bị sức ép, phải chia tay với Đặng Đình Hưng. Và thế là bà Liên cùng với ba người con riêng-chung, trong đó có cậu quý tử Đặng Thái Sơn phải ra ở riêng, dạy nhạc kiếm sống, chấp nhận, chịu đựng một cuộc đời cực nhọc vất vả.

Cũng từ đó, kể cả nhiều năm tháng đi sơ tán ở các vùng quê xa Hà Nội, Đặng Thái Sơn học âm nhạc, học chơi dương cầm với mẹ. Cuộc đời khốn khó nhưng bà là một nhà sư phạm nghiêm khắc, khó tính và ít khi đưa ra lời khen, thậm chí Đặng Thái Sơn còn bị “đối xử” rất khắt khe nữa.

Năm 1974, một chuyện bất ngờ đã xẩy ra làm cho cuộc đời của Đặng Thái Sơn bước sang một khúc ngoặt: Một vị giáo sư âm nhạc người Nga, gốc Do Thái tên là Isaac Katz, sang dạy cho Trường Âm nhạc Hà Nội đã tình cờ phát hiện ra Đặng Thái Sơn.

Chuyện kể rằng một buổi chiều nọ, ông Katz đang tản bộ trên con đường gần nhà bà Thái Thị Liên, ông nghe thấy tiếng đàn dương cầm rất hay, rất đáng chú ý. Lần hồi ông Katz đã tìm được đến nhà bà Thái Thị Liên và gặp cậu con trai Đặng Thái Sơn, một học sinh Trường Âm nhạc Hà Nội, năm nào cũng đứng đầu lớp.

Sau vài lần chứng nghiệm khả năng của người học sinh này, giáo sư Isaac Katz chính thức yêu cầu Trường Âm nhạc Hà Nội cho ông được đích thân truyền dạy cho người học sinh xuất sắc đó, mặc dù trên nguyên tắc ông Issac Katz chỉ dạy những học sinh năm cuối trước khi thi tốt nghiệp và Đặng Thái Sơn năm sau mới hội đủ điều kiện này.

Năm 1975 giáo sư Isaac Katz về nước. Trước khi về ông đã đề nghị cho Đặng Thái Sơn được theo học dương cầm tại Liên Xô. Lời đề nghị này không được chấp thuận, bởi vì với chính quyền, Sơn là con của một người dính vào Nhân văn Giai phẩm, bị coi là một loại phản động nguy hiểm cho nhà nước.

Lời đề nghị không có phản hồi, giáo sư Isaac Katz đã phải yêu cầu lần thứ hai, kèm theo lời đề nghị này là thái độ khó khăn với những du học sinh con ông cháu cha, thiếu khả năng thật sự. Ông tạo một sức ép đủ mạnh để người học trò ông chọn phải được dạy dỗ đến nơi đến chốn.

Thế là năm 1976, Đặng Thái Sơn được phép đi học âm nhạc tại Liên Xô. Anh tạo thành tích ngay lập tức là thi đậu vào Học viện Âm nhạc Tchaikovsky. Trước anh chưa có một người nào vào được học viện này mà không qua một năm dự bị. Năm đó anh mới 18 tuổi.

Khi vào học tại Học viện Âm nhạc Tchaikovsky, Đặng Thái Sơn gặp một vị danh sư khác. Đó là giáo sư Natanson. Nếu như Isaac Katz là người khám phá ra tiếng đàn Đặng Thái Sơn, tìm mọi cách mang anh về Liên Xô để có thể tìm đúng thầy thì Natanson chính là ông thầy này, một thầy dạy tận tâm và rất giỏi.

Sơn được cấp học bổng 60 rúp một tháng. Số tiền này chẳng nhiều nhặn gì, nếu tính theo hối đoái thời đó thì chỉ tương đương với khoảng 20 USD. Sơn có hai người bạn thân trong thời gian này, cả ba góp gạo thổi cơm chung, dè sẻn từng đồng mới có thể tạm đủ ăn và thỉnh thoảng vẫn phải đi làm thêm để kiếm tiền chi dụng hàng ngày.

Năm 1980, Sơn tốt nghiệp Học viện Âm nhạc Tchaikovsky với hạng tối ưu. Tòa Đại sứ Việt Nam tại Moskva chắc được chỉ thị của Hà Nội nên đã coi như không biết, không để tâm đến thành tích của người đồng hương này mà còn có ý muốn truy nã, gây khó khăn cho Sơn chỉ vì bố anh thuộc “thành phần phản động Nhân văn Giai phẩm”!

Tốt nghiệp song phải làm gì? Giáo sư Natanson thúc đẩy anh phải nộp đơn và hoàn tất thủ tục xin dự thi, nhân kỷ niệm Chopin hàng năm tại Ba Lan. Đặng Thái Sơn bèn làm đơn với tòa Đại sứ Việt Nam xin được giới thiệu là một ứng viên Việt Nam đi thi Chopin và xin cấp ít tiền lộ phí vì đường từ Moskva đến Warszawa, thủ đô Ba Lan quá xa, mà anh làm gí có tiền. Đơn của anh bị bác.

Khi ấy Liên Xô cũng chuẩn bị cử một số nhạc sĩ đi Warszawa. Họ tổ chức một kỳ thi tuyển lựa cả trăm người để tìm ra mươi người đại diện cho Liên Xô. Những người này sẽ được chính phủ Liên Xô giúp đỡ. Đặng Thái Sơn cũng thi “ké” vào đó. Anh được chấm điểm cao nhất, nhưng anh không ở trong danh sách đại diện Liên Xô để đi thi được. Anh phải dự thi với tư cách tự do, vô tổ quốc và không được chính quyền Liên Xô giúp đỡ.

Không những thế ban tổ chức kỳ thi ở Ba Lan còn toan bác đơn xin dự thi của Đặng Thái Sơn vì đơn dự thi của anh không một lời giới thiệu, chẳng biết anh là ai, nhưng rồi họ cũng thông qua, vì Sơn là người Việt Nam đầu tiên xin dự thi từ trước đến giờ. Vả lại anh có sau lưng cả một học viện âm nhạc làm chứng cho khả năng của mình, khả năng hạng tối ưu khi ra trường.

Giáo sư Natanson thấy vậy lại phải ra tay giúp đỡ vì ông biết người trò cưng đầy tiềm năng của ông rất có hy vọng thắng giải. Ông phải bỏ tiền ra cho Đặng Thái Sơn mua vé xe lửa đi Warszawa, thuê nhà trọ, thuê cả dàn nhạc đệm cho anh đánh đàn – Một số tiền không nhỏ.

Không có tiền mua vé máy bay, và chỉ đủ tiền mua vé xe lửa hạng nhì, Sơn không có người thân nào ra tiễn tại sân ga Moskva, cũng chẳng có người bạn nào đến đón khi tới Warszawa. Hành lý của anh thì thật nhẹ, vài bộ quần áo tạm lành lặn. Anh không có cả một bộ đuôi tôm để lúc hữu sự dùng đến… Buồn quá, Sơn đã phải dốc bầu tâm sự với ông bố Đặng Đình Hưng.

Trong thư gửi cho cha mình, Đặng Thái Sơn viết:

“Con bị ốm nặng bố ạ, có lẽ vì hành trình đi Vác-sa-va quá dài mà con đi bằng xe lửa. Sứ quán bác đơn xin tiền lộ phí của con để đi thi, họ cũng khước từ bảo hộ cho danh xưng của con trong cuộc thi. Nhưng con quyết định liều và giáo sư Na-tan-xon một lần nữa lại giúp con, ông ấy cho con tiền đi đường, tiền thuê dàn nhạc đệm và tiền trọ…

Trong cơn sốt 39.5 độ, con đã chảy nước mắt ròng: Các nước tham dự cuộc thi đều được chào cờ và cử quốc ca của mình mà Việt Nam thì không có – con tham dự với tư cách thí sinh tự do… Nhưng cũng nhờ sự cay đắng đó mà con gặp được Chopin – Những nỗi đau giao thoa với nhau đã bật lên tiếng đàn của hồn ông…”

Và hình như thế, Sơn đã được Chopin chọn, anh qua được vòng loại một cách dễ dàng, loại hầu hết 149 đối thủ thuộc 37 quốc gia trên toàn thế giới, rồi tiến lên vào vòng chung kết. Để vào vòng chung kết, Sơn bị kẹt một điều là thí sinh phải mặc áo đuôi tôm. Anh có hai ngày chuẩn bị cho buổi chung kết nhưng làm sao có áo đuôi tôm bây giờ? Người gỡ rối cho anh lại là giáo sư Natanson.

Ông thầy phải lôi anh đến một cái tiệm, sắm cho anh một bộ, nhưng tìm cả nửa ngày không có chiếc nào vừa với thân thể nhỏ thó của anh. Thế là đành may một chiếc, lấy trong vòng 24 giờ. Anh bước vào phòng thi với cái áo còn chưa được nhặt sạch chỉ.

Kết quả anh đã thắng giải đầu là giải quan trọng nhất; anh còn đoạt thêm 11 giải phụ nữa, trong đó có một giải của hãng truyền hình NHK Nhật Bản, chính hãng NHK sau này mở cho anh con đường ra khỏi nước!

Tin Đặng Thái Sơn đoạt giải Chopin ở Warszawa đã như một làn sóng chấn động giới âm nhạc cổ điển thế giới. Khi tin này về tới Việt Nam thì báo Nhân Dân của nhà nước Việt Nam – những người từng không muốn anh ra khỏi nước, không muốn anh học dương cầm tại Liên Xô, lại còn tìm cách cản trở anh đi Warszawa tham dự kỳ thi Chopin – đã đăng tin này lên trang nhất trong ba ngày liền, với những lời ca tụng quá lố đến nỗi cả tháng sau, khi về nước thăm ông cụ thân sinh, anh ngượng khi đọc…

Cuộc sống sau “Nhân văn Giai phẩm”, nhà thơ Đặng Đình Hưng bị ung thư phổi. Khi Đặng Thái Sơn tham dự cuộc thi âm nhạc năm 1980 tại Ba Lan, Đặng Đình Hưng đang phải sống ở gầm cầu thang nhà ông bạn, không nhà không cửa, chỉ nằm chờ chết.

Đặng Thái Sơn về nước kịp thời. Cha anh bị bệnh đã khá lâu và không được điều trị đúng mức. Cha anh cần phải mổ ngay, một cái bướu trong phổi. Anh về nhà hôm trước, vài ngày sau cha anh nhập viện, một bệnh viện dành cho các cán bộ cấp cao cỡ thứ trưởng trở lên. Cha anh được bác sĩ Tôn Thất Tùng, người bác sĩ số một của y khoa Hà Nội khám bệnh và được giải phẫu bởi một bác sĩ lừng danh về phẫu thuật. Nhờ vậy mà anh cứu ông cụ sống thêm được mười năm nữa.

Năm tháng qua đi, dù cả cuộc đời “sau Chopin” Đặng Thái Sơn chỉ ở Nhật và du diễn khắp thế giới rồi định cư ở Canada, nhưng anh vẫn được nhà nước “lôi” về gắn lên ve áo danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân – cho dù phần lớn nhân dân chẳng biết anh là ai, và cũng chẳng bao giờ nghe – hiểu nổi thứ âm nhạc mà anh đánh ra!..

Có lẽ chính người nhạc sĩ cũng không để tâm đến danh hiệu này vì ngay sau đó ông cùng với mẹ, bà Thái Thị Liên xin định cư tại Montreal và xin nhập quốc tịch Canada (3).

***

Thiên hạ luận tuần này xin phép không tập hợp – giới thiệu nhận xét của những người Việt sử dụng facebook quanh vấn đề chúng tôi lựa chọn như thông lệ. Trong bối cảnh đảng lại ra rả về thu hút – sử dụng nhân tài, song song với việc tiếp tục lựa chọn – sắp đặt nhân sự lãnh đạo hệ thống chính trị, hệ thống công quyền từ trung ương đến địa phương, suy nghĩ của từng độc giả trước những thông tin mà họ tiếp nhận, đối chiếu với thực tế mà họ trải nghiệm mới là điểm đáng chú ý nhất

Chú thích

(1) https://tuoitre.vn/nghe-si-dang-thai-son-toi-khong-can-dan-ba-khong-can-dan-ong-chi-can-cay-dan-20210119093939475.htm

(2) https://www.facebook.com/tuan.dao.9828/posts/3776401605715727

(3) https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1220666961615799&id=100010175208353

CON MÈO TAM THỂ CỦA ĐẶNG THÁI SƠN

ĐÀO TUẤN / TD 28-1-2021


Nghệ sĩ Đặng Thái Sơn biểu diễn. Ảnh: Gia Tiến

Bữa trước, không ít người share bài báo dẫn một câu của Piano Đặng Thái Sơn: Tôi không cần đàn bà, không cần đàn ông, chỉ cần một cây đàn.

Thật ra, trong bài phỏng vấn ấy có những chi tiết phải nói là độc, đắt, và đau.

Năm 1980, khi Đặng Thái Sơn gây chấn động khi giành giải nhất cuộc thi piano quốc tế Chopin lần thứ X ở Warszawa (Ba Lan), Báo Nhân Dân đưa tin bài trong ba ngày liên tiếp. Trang nhất hẳn hoi. Nhưng đến bây giờ Đặng Thái Sơn vẫn nhớ đó là: “Những bài báo rất chi tiết về tiểu sử, cuộc sống của tôi, đến cả con mèo tam thể trong nhà cũng được nhắc đến, nhưng tuyệt nhiên không có một chữ nào về bố tôi.”

Cha Piano Đặng Thái Sơn là Đặng Đình Hưng, một nạn nhân trong vụ Nhân văn giai phẩm. Đi chăn bò mấy năm ở nông trường Chí Linh, không được in bất cứ gì trong suốt 30 năm. Và đến cái ngày con trai chơi piano trong chung kết cuộc thi thì ông nhập viện lao vì u phổi “coi như chờ chết”.

Năm 1990, khi nhà thơ Đặng Đình Hưng mất, Đặng Thái Sơn nói ông còn “không dám về” trước dư luận “Đặng Thái Sơn di tản kiểu mới”.

Năm 1993 khi Đặng Thái Sơn về lần đầu, vẫn hãi.

“Lần đó tôi diễn ở Nhà hát lớn Hà Nội. Vừa diễn xong, đi ra cánh gà tôi đã thấy đầy nhà báo. Tôi cứ tưởng họ đợi đó để chúc mừng buổi diễn của tôi nhưng không phải, câu hỏi đầu tiên mà tôi nhận được là: “Hiện nay ông đang mang quốc tịch gì?”.

Chủ nghĩa lý lịch vẫn là cái gì đó như một định kiến rất nặng nề. Một người như họ Đặng, tự nhận lựa chọn sống tự do nhưng “không được ảnh hưởng đến ai”, “không thích xung đột, chiến tranh” và không bao giờ phản bội đất nước… cuối cùng mưu cầu hạnh phúc nơi xứ người.

Hôm qua, vang trên hội trường là mấy chữ “nguồn nhân lực”, là trọng dụng nhân tài… như một đột phá.

Nhưng làm sao chúng ta giữ được nhân tài nếu cách đối xử khiến 40 năm sau họ vẫn không thể quên được “đến cả con mèo tam thể trong nhà cũng được nhắc đến, nhưng tuyệt nhiên không có một chữ nào về bố”.

Làm sao giữ được nếu Olympia về nước thì cũng chỉ pha trà vì đồng chí này không phải là con đồng chí nào.

Người đăng: vào lúc Không có nhận xét nào:

Chủ Nhật, 31 tháng 1, 2021

20210201. BÀN VỀ CHUYỆN QUÀ TẾT

 ĐIỂM BÁO MẠNG

TẾT VỀ LẠI LO... QUÀ TẾT

TRẦN PHƯƠNG/ GDVN 25-1-2021

Vốn có phép cẩn thận khi đến thăm nhau vào những ngày đầu năm mới, người Việt luôn coi trọng ứng xử trong dịp này để mang lại sự tốt lành, tránh điều xui xẻo trong cả năm..

Quà Tết là một trong những việc làm mang nhiều ý nghĩa đem đến niềm vui và may mắn cho người nhận trong dịp linh thiêng khởi đầu năm mới.

Xưa, cuộc sống vốn còn nghèo, giản dị mà thanh bạch, Tết đến, người Việt biếu nhau những món quà giản đơn như cân gạo nếp thơm nhà trồng, cặp bánh chưng xanh ấm nóng, hay chai rượu nếp hảo hạng nhà nấu, cặp gà trống thiến béo tròn nhà nuôi…

Người xưa quan trọng lễ nghĩa và tình người nên các món quà Tết tuy mộc mạc và không có giá trị vật chất lớn nhưng từng vật tặng đều chứa đựng tình cảm và sự chân thành của người tặng.

Họ chỉ xem đó như một lời chúc đầu năm an khang thịnh vượng, như một lời cảm ơn sâu sắc với người ơn nghĩa và lời bày tỏ sự hiếu kính với bậc sinh thành.

Thế nhưng đáng tiếc là trong cuộc sống hiện đại ngày nay, Tết Nguyên Đán chẳng còn là dịp nghỉ ngơi, sum họp gia đình nữa mà lại trở thành những mối lo không nhỏ, thậm chí nhiều người sợ Tết vì phải lo đủ thứ, từ chuyện giao thông đi lại; lo kinh tế, đối nội, đối ngoại; rồi chuyện tiền mừng tuổi, lì xì cũng phải tính toán… cho đến chuyện sợ thất lễ với cấp trên… Tết thành trăm bề lo toan! Quà Tết cũng theo dòng ấy mà biến tướng!

Ảnh minh họa: KHỀU/Báo Công an Nhân dân.

Quà tết mất đi ý nghĩa của tấm lòng tố hảo mà trở thành thứ nhiêu khê, nơi người ta chạy theo chức tước, đua nhau sang-hèn…

Tết về là người người, nhà nhà lại dập dìu đi tặng quà Tết, những thứ quà thừa mứa vật chất nhưng tình cảm thì nhạt nhoà.

Quà Tết nặng về nghĩa vụ, nặng về “điểm danh” để “vua biết mặt, chúa biết tên” và sau gói quà Tết là nhờ vả, là móc nối, biến tướng…

Tất nhiên không phải thức quà Tết nào cũng vậy, nhưng biến tướng của quà Tết khiến người ta phải giật mình.

Những năm gần đây, tình trạng biếu, tặng quà Tết cấp trên không dừng lại ở tình cảm mà đã mang nặng tính vật chất.

Hiện tượng này xuất phát từ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm đối với người đi biếu xén và nơi được biếu xén.

Thực tế nhiều năm qua, Tết Nguyên đán đã bị không ít cán bộ xu nịnh lợi dụng biến thành dịp chạy chức, chạy quyền.

Nhiều vụ việc tham ô, tham nhũng sau khi được phanh phui đã “hé lộ” những phi vụ doanh nghiệp, cán bộ “chúc Tết” cấp trên với những khoản tiền rất lớn.

Còn nhớ, trong vụ xét xử sai phạm liên quan đến việc Tổng công ty Viễn thông MobiFone mua 95% cổ phần của Công ty cổ phần Nghe nhìn Toàn Cầu (AVG), các bị cáo đã khai ra “giỏ quà Tết” có đến 2 triệu USD trong giỏ quà tết. (1)

Cái giỏ quà này có còn giống quà tết thông thường nữa không?

Quà Tết giờ lắm nhiêu khê không còn đúng với bản chất phong tục truyền thống tốt đẹp vốn có, mà nó đã bị biến tướng, bị thương mại hóa, thị trường hóa…

Nhưng chuyện lạ là ai cũng biết, cũng nhìn ra biến tướng của quà tết, vậy mà thật khó ngăn được.

Nhằm ngăn chặn biến tướng của vấn đề quà Tết, lợi dụng các vấn đề phong tục để trục lợi, làm méo mó văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, những năm gần đây, cứ vào dịp Tết Nguyên đán, Ban Bí thư lại ban hành Chỉ thị về việc tổ chức Tết.

Ngày 9/12/2020, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 48-CT/TƯ về việc tổ chức Tết năm 2021, trong đó nhấn mạnh việc không tổ chức đi chúc Tết cấp trên và lãnh đạo các cấp, nghiêm cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp dưới mọi hình thức. (2)

Quà tết nên trở về với ý nghĩa nguyên sơ và lan tỏa ý nghĩa nhân văn. Ảnh: LC

Các địa phương cũng có những hoạt động cụ thể để triển khai thực hiện chủ trương này.

Từ năm 2007, Thủ tướng đã có Quyết định Số 64/2007/QĐ-TT, ban hành quy chế về việc tặng quà; trong đó, nghiêm cấm cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức nhận quà tặng, trừ quà tặng dưới 500.000 đồng, quà tặng từ họ hàng, người thân.

Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 và Nghị định số 59/2019/NĐ-CP của Chính phủ cũng quy định rõ người có chức vụ, quyền hạn khi nhận được quà tặng không đúng quy định thì phải từ chối; trường hợp không từ chối được thì phải báo cáo cho cấp trên và nộp lại quà tặng để xử lý theo quy định. (3)

Chế tài là vậy, nhưng để phát hiện ra những món quà tết không trong sáng là một việc làm rất tế nhị bởi đằng sau nụ cười của sự thân thiện là điều gì khó ai đoán trước được.

Thế nên, bên cạnh chế tài, ý thức của con người vẫn là quan trọng nhất, ý thức ấy phải xuất phạt từ gốc là sự giáo dục, tuyên truyền ngay từ khi trên ghế nhà trường.

Toàn xã hội cần lên án mạnh mẽ và lan tỏa những tấm gương tốt về quà tết.

Cũng cần phải nhìn nhận lại rằng, không phải ai cũng thích tặng quà Tết cho lãnh đạo và không phải lãnh đạo nào cũng thích nhận.

Nhiều người rơi vào tình huống hết sức khó xử kiểu “tiến thoái lưỡng nan” như vậy.

Lúc này, cần lắm bản lĩnh để biết nói “Không”, nhất là với cán bộ, đảng viên. Ở một góc độ nào đó, “Không” ở đây còn là không luồn cúi, không nịnh bợ.

“Không” cũng phần nào là không nhận hối lộ, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vun vén cá nhân.

Lãnh đạo biết nói “Không” với quà tết không chỉ là sự thể hiện trách nhiệm với Đảng, với Nhân dân mà còn là sự thanh thản trong tâm hồn, thể hiện sự thanh bạch của “người đầy tớ của nhân dân”.

Một năm 2020 qua nhiều biến cố, sự đoàn kết trong khó khăn đã giúp người dân đồng hành cùng chính quyền vượt qua những thử thách.

Tết đang đến thật gần, Xuân về, lòng người hân hoan, tố hảo, cần lắm những hình ảnh lan tỏa những nụ cười hạnh phúc của sự sẻ chia cho những phận đời kém may mắn.

Cần lắm những món quà tết cho công nhân về quê ăn tết, cần lắm những món quà tết cho đồng bào khó khăn… hộ nghèo, đồng bào vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi; công nhân…

Những món quà Tết mang nhiều ý nghĩa nhân văn và cần được nhân rộng những món quà ấy đối lập hẳn với những món quà Tết chỉ mang nặng tính lễ nghi hình thức, càng khác với những món quà Tết biến tướng, núp bóng quà Tết để mưu cầu, vun vén lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm những món quà Tết cần phải loại bỏ.

* Tài liệu tham khảo:

(1) https://vnexpress.net/hai-trieu-usd-hoi-lo-giau-trong-thung-hoa-qua-4028299.html

(2) https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/chi-thi-so-48-cttw-ngay-09122020-cua-ban-bi-thu-ve-to-chuc-tet-nam-2021-7021

(3) http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=197302

http://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-van-ban-goc.aspx?ItemID=137284

Trần Phương
CẤM CÁC TRƯỜNG CHÚC TẾT CẤP TRÊN, CHI BẰNG BỘ CẤM LÃNH ĐẠO NHẬN QUÀ
LÊ MAI /GDVN 31/1/2021
Ngày 20/1/2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 209/BGDĐT-VP về việc tổ chức Tết năm 2021.Điều 5 Công văn 209/BGDĐT-VP ghi rõ:

Thực hiện nghiêm Quy định số 08 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên.

Không tổ chức đi thăm, chúc Tết cấp trên và lãnh đạo các cấp. Thực hiện nghiêm chủ trương cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp dưới mọi hình thức; không đi lễ chùa, lễ hội nếu không được phân công; không sử dụng ngân sách, phương tiện, tài sản công trái quy định vào các hoạt động lễ hội, vui chơi trong dịp Tết”.[1]

Thời gian qua, Sở Giáo dục và Đào tạo một số địa phương đã có văn bản quy định cho lãnh đạo các cơ sở giáo dục trong địa phương “Không tặng quà Tết cho lãnh đạo dưới mọi hình thức”.

Cấm tặng quà Tết, sao không cấm lãnh đạo nhận quà Tết. (Tranh biếm họa của Satế trên Hoinhabaovietnam.vn)

Ai tặng quà Tết cho lãnh đạo?

Lãnh đạo trong ngành giáo dục thường là: hiệu trưởng, phó hiệu trưởng; trưởng phòng, phó trưởng phòng; giám đốc sở, phó giám đốc sở...

Tặng quà Tết cho lãnh đạo cấp trường thường là giáo viên. Tặng quà Tết cho cấp phòng, thường là lãnh đạo trường.

Tặng quà Tết cho cấp sở, thường là lãnh đạo phòng, lãnh đạo trường trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên – dạy nghề trực thuộc sở.

Tặng quà Tết cho cấp Bộ thường là giám đốc đại học, học viện, viện; hiệu trưởng trường đại học; hiệu trưởng trường cao đẳng sư phạm, trung cấp sư phạm trực thuộc; lãnh đạo các vụ - cục chức năng cũng như các sở giáo dục và đào tạo.

Tóm lại, cấp dưới "Tết" cấp trên là lãnh đạo những đơn vị trực thuộc.

Có thể thấy sơ đồ tặng quà giống như một sơ đồ bán hàng đa cấp, càng lên cao số lượng càng ít, càng ở vị trí lãnh đạo cao càng ít.

Nếu có văn bản “Cấm lãnh đạo nhận quà Tết dưới mọi hình thức” chắc chắn hiệu quả thực thi pháp luật sẽ dễ thực hiện hơn, vì số lượng lãnh đạo ít hơn người tặng quà, hiệu quả thực tế hơn, văn bản mới đi vào thực tế cuộc sống.

Người dân không thấy người vào phòng lãnh đạo, đến nhà lãnh đạo chúc Tết, tặng quà, là lãnh đạo đó thực thi pháp luật nghiêm túc. Lãnh đạo kiên quyết từ chối nhận quà tặng, thuộc cấp có nói khó cỡ nào cũng khó.

Mặt khác, lãnh đạo nhận quà Tết là vi phạm quy định của Đảng, nếu quà tặng là tiền/hiện vật có giá trị thì có thể xem đây là một hình thức hối lộ và nhận hối lộ, là vi phạm pháp luật, nên lãnh đạo sẽ coi người đến đến tặng quà cho mình là người đang đẩy họ vi phạm luật pháp, giá trị quà Tết chắc chắn không xứng đáng để họ vi phạm pháp luật. Ngoài ra, biết đâu kẻ tặng quà Tết đang quay clip làm bằng chứng, để đầu xuân tố cáo lãnh đạo?

Lãnh đạo cấp dưới không được nhận quà Tết, sẽ không phát sinh tâm lý phải tặng quà Tết cấp trên; lãnh đạo cấp trên không được nhận quà Tết sẽ giám sát, xử lý hành vi nhận quà Tết của cấp dưới nghiêm túc hơn.

Cơ chế giám sát đó sẽ làm cho lãnh đạo các cấp không muốn, không dám nhận quà, tặng quà Tết.

Không nhận quà Tết khi Đảng và Nhà nước đã có văn bản cấm tặng quà Tết, là thể hiện văn hóa, đẳng cấp, trình độ của người lãnh đạo so với cấp dưới của mình.

Lãnh đạo còn nhận quà Tết, biếu tặng quà Tết, là đang làm trái với chủ trương, quy định của Đảng, vi phạm pháp luật, nhưng tệ hại hơn đang chứng minh mình không xứng đáng là lãnh đạo trong ngành giáo dục, một ngành cần nêu gương trước tiên cho xã hội.

Tài liệu tham khảo:

[1]https://thuvienphapluat.vn/cong-van/Van-hoa-Xa-hoi/Cong-van-209-BGDDT-VP-2021-to-chuc-Tet-463443.aspx

[2]https://nld.com.vn/giao-duc-khoa-hoc/so-gd-dt-tp-hcm-khong-tang-qua-tet-cho-lanh-dao-duoi-moi-hinh-thuc-20210111144418043.htm

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

Lê Mai
CẤP TRÊN KIÊN QUYẾT KHÔNG NHẬN QUÀ BIẾU, CẤP DƯỚI NÀO DÁM ĐƯA
TRUNG DŨNG/ GDVN 1-2-2021

Ngày 20/1/2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 209/BGDĐT-VP về việc tổ chức Tết năm 2021.

Điều 5 Công văn 209/BGDĐT-VP ghi rõ:

Thực hiện nghiêm Quy định số 08 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên.

Không tổ chức đi thăm, chúc Tết cấp trên và lãnh đạo các cấp. Thực hiện nghiêm chủ trương cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp dưới mọi hình thức; không đi lễ chùa, lễ hội nếu không được phân công; không sử dụng ngân sách, phương tiện, tài sản công trái quy định vào các hoạt động lễ hội, vui chơi trong dịp Tết”.[1]

Giáo sư Phạm Tất Dong (Ảnh: Thùy Linh)

Xung quanh chuyện biếu xén quà cáp vào mỗi độ cuối năm, thông thường mọi sự chú ý đều đổ dồn về phía người đi biếu quà vì dư luận có thể nhìn ra được những mục đích “không trong sáng” phía sau. Tuy nhiên, thực tế không mấy ai nhìn nhận từ góc độ ngược lại từ những người “bị nhận quà”.

Vì thế, có ý kiến cho rằng, nếu bản thân người nhận quà kiên quyết, tỏ rõ lòng tự trọng thì làm sao cấp dưới dám “manh động”, thì đâu có việc năm nào cũng ra công văn, chỉ thị về cấm chúc tết, biếu xén.

Trap đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư Phạm Tất Dong – Phó chủ tịch Hội khuyến học Việt Nam cho rằng: “Dẫu biết đây là vấn nạn vào mỗi dịp cuối năm, nhưng để cấm triệt để việc cấp dưới không tặng quà Tết cho cấp trên là điều cực kỳ khó.

Bởi vì chuyện này nó là từ trong tâm của mỗi người chứ không phải là công việc bắt buộc để có thể tìm cách né tránh. Mà đã tự tâm thì bằng cách này hay cách khác họ cũng có thể làm được.

Chuyện tặng quà chỉ có trời biết, đất biết, người đưa và người nhận biết. Khi người đưa đã cố tình thì không cần phải chở xe quà đến nhà lãnh đạo, mà họ có nhiều cách để tặng quà, khó có thể phát hiện để xử lý.

Người tặng không đến cơ quan, không đến nhà, mà gặp lãnh đạo ở một không gian khác, quà tặng cũng không phải là ký mứt, cân bánh, con gà, thì sự kín đáo càng kín đáo hơn. Người ta còn có nhiều cách khác để nguồn quà biếu đến tận tay người cần nhận mà không ai có thể biết.

Chính vì vậy, để không có người tặng quà, thì cán bộ lãnh đạo kiên quyết không nhận quà, tôi nghĩ chỉ một năm thực hiện nghiêm điều này thì năm sau chắc chắn không ai dám tự phát đi biếu xén và nó lại trở thành thông lệ được.

Về việc này, sự tự giác của cán bộ lãnh đạo mang tính quyết định, không phải là sợ bị phát hiện hay bị sự giám sát.

Đối với người đã có ý tham ô, tham nhũng, thì ngay cả pháp luật họ còn chưa sợ, nói chi những quy phạm đạo đức. Việc tặng chúc tết, quà tết là nét văn hóa truyền thống rất đẹp của dân tộc. Tuy nhiên cùng với xu hướng phát triển của thời đại, phong tục này đã bị biến tướng đi nhiều.

Do đó, việc Trung ương Đảng, Thủ tướng yêu cầu thực hiện nghiêm chỉ đạo không chúc tết, tặng quà lãnh đạo, các địa phương không về Hà Nội chúc tết Chính phủ, các bộ, ngành có thể coi là lời “tuyên chiến” với sự biến tướng của cái gọi là tặng, nhận quà tết. Bộ Giáo dục, các sở giáo dục địa phương cũng có các công văn về việc cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp dưới mọi hình thức”.

Tiến sĩ Phạm Tất Dong chia sẻ, trong thực tế không ít người lợi dụng dịp lễ, tết để được chúc tết, biếu xén lãnh đạo vì mục đích không tốt đẹp có thể chạy chọt, xin xỏ trong công việc. Những trường hợp như thế này thì người biếu bằng cách này hay cách khác họ cũng sẽ tiếp cận được với người cần được tặng quà.

Nhưng cũng có người dù không có điều kiện vẫn phải đi biếu, chúc tết lãnh đạo vì chuyện đó đã trở thành “phong trào” nên phải "nhắm mắt" làm theo. Cho nên chuyện người ta tặng quà, biếu xén nhau nhiều triệu đồng, thậm chí phải đi vay để tặng, biếu thì chung quy lại phía sau những việc làm này đều có mục đích và ý đồ cả.

Về giải pháp căn cơ để dần chấm dứt tình trạng tặng, biếu quà cáp của cấp dưới cho cấp trên được Giáo sư Phạm Tất Dong nhận định:

“Tôi cho rằng, trong quan hệ xã hội thì không có chuyện tặng, cho giá trị vật chất quá lớn như vậy, trừ trường hợp con cái tặng, biếu bố mẹ, hoặc bố, mẹ thừa kế tài sản cho con cái.

Do đó, chỉ có những người đi tặng, người nhận quà mới biết mục đích, động cơ của việc tặng quà biếu như thế nào.

Cũng phải nói thêm rằng, khi có chỉ đạo quyết liệt của Trung ương Đảng, Thủ tướng về việc chúc tết, tặng quà lãnh đạo, không loại trừ một số cán bộ được cho là chưa gương mẫu sẽ mất nguồn thu tương đối lớn trong dịp tết.

Trong trường hợp lãnh đạo quyết tâm không nhận quà biếu, thì không nên cho người có ý định tặng quà lịch hẹn, không cho người ta đến nhà chúc tết, hoặc nếu tặng quà thì từ chối không nhận quà dưới mọi hình thức.

Tôi đã từng chứng kiến việc cấp dưới đến nhà chúc tết, tặng quà cấp trên, nhưng người được nhận quà sau đó đã tặng lại món quà đó cho người tặng vì lý do lương anh không bằng lương tôi, hoặc nhà anh không có điều kiện bằng nhà tôi. Nếu làm được việc này nhận thì chắc chắc người ta sẽ không dám biếu xén gì nữa.

Cùng với đó, nên quán triệt sâu rộng việc cấm nhận quà dưới mọi hình thức. Người thân của lãnh đạo cũng cần kiên quyết nói không với việc tặng, nhận quà của cấp dưới. Cán bộ phải coi việc thực hiện chỉ đạo không nhận, tặng quà là vì nhân dân, vì một nền hành chính lành mạnh chứ không phải vì thế mà hậm hực, uất ức với cấp dưới.

Nếu người nào thực hiện không nghiêm chỉ đạo thì phải có chế tài cứng rắn hơn nữa để xử lý vi phạm, tránh nhiện tượng “nhờn” luật. Bên cạnh đó, cần có cơ chế cụ thể hơn nữa để người dân, các tổ chức chính trị giám sát việc chúc tết, tặng, nhận quà biếu, nhằm hạn chế những tiêu cực, biến tướng của phong tục này”.

Tài liệu tham khảo:

[1]https://thuvienphapluat.vn/cong-van/Van-hoa-Xa-hoi/Cong-van-209-BGDDT-VP-2021-to-chuc-Tet-463443.aspx

Người đăng: vào lúc Không có nhận xét nào:
Đăng ký: Bài đăng (Atom)